De Vrijmaking in brochures

De discussie in de Gereformeerde Kerken die mede leidde tot de Vrijmaking werd voor een groot deel gevoerd via kerkelijke bladen en brochures. En omdat in de loop van de Tweede Wereldoorlog het aantal verschijnende kerkelijke bladen terugliep en ze steeds dunner werden - door censuur van de bezetter en door papierschaarste - werd de rol van brochures voor het verspreiden van ieders mening steeds belangrijker. In moderne termen: de brochures waren het belangrijkste sociale medium waarop de discussie gevoerd werd, vergelijkbaar met de websites en blogs van nu.

Door de oorlogsomstandigheden werden ook de mogelijkheden voor het drukken, uitgeven en verspreiden van brochures steeds beperkter. 

Sommige auteurs hadden een publicatieverbod opgelegd gekregen, hun werk verscheen daarom anoniem, onder pseudoniem of werd illegaal gedrukt.

Door de toenemende papierschaarste werden de brochures vaak gedrukt op slecht papier, dat sterk aan verzuring onderhevig is. Vanwege beperkte drukmogelijkheden en financiën werden brochures ook wel gestencild. De oplagen waren beperkt. Het landelijk verspreiden werd steeds lastiger, zeker nadat in 1944 een deel van Nederland bevrijd was. 

Brochures werden daarom op verschillende plaatsen herdrukt of overgetypt op stencilvellen.. Die herdrukken moesten meestal opnieuw gezet worden. De lay-out is daarom anders. Maar bovendien bevatten die herdrukken soms weer aanvullingen of aanpassingen. Van sommige brochures zijn daardoor soms wel vijf verschillende varianten bekend.

Op deze website worden ca. 1700 vrijmakingsbrochures en enkele andere relevante documenten zoals acta van de generale synodes gepubliceerd. Ze zijn verzameld uit de collecties van de Protestantse Theologische Universiteit, de Theologische Universiteit Kampen, het Archief- en Documentatiecentrum te Kampen (ADC) en het Historisch Documentatiecentrum van de Vrije Universiteit uit de periode 1936-1952.

Het materiaal is op film gezet in het kader van het landelijk programma voor behoud van papieren erfgoed Metamorfoze en vervolgens gedigitaliseerd. De originelen worden inmiddels onder de juiste klimatologische omstandigheden bewaard in de kluis van het ADC.

Er moeten nog meer brochures geweest zijn. Dat blijkt o.a. hieruit dat sommige brochures in een genummerde reeks verschenen en diverse nummers op deze site nog ontbreken. De verantwoordelijken voor deze website zouden graag in contact komen met ieder die nog brochures over de Vrijmaking bezit die niet op deze site te vinden zijn.

Contactadres: 

Bibliotheek Theologische Universiteit
Broederweg 15
8261 GS Kampen
bibliotheek@tukampen.nl